B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Inleiding

In deze paragraaf gaan we in op het weerstandsvermogen en de risicobeheersing van de gemeente Krimpenerwaard. Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) vraagt in deze paragraaf minimaal in te gaan op:
•    een inventarisatie van de weerstandscapaciteit
•    een inventarisatie van de risico’s
•    het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico's.

Daarnaast zijn ook een aantal kengetallen voorgeschreven, evenals een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie.

De Nota Risicobeheersing en Weerstandsvermogen is in juni 2025 door de gemeenteraad vastgesteld.  In deze nota hebben we vastgelegd dat we de risico-inventarisatie twee keer per jaar actualiseren (voor de begroting en voor de jaarrekening). Daarnaast hebben we vastgelegd dat deze paragraaf een toelichting bevat van alle restrisico's groter dan € 100.000. 

Totaal geïnventariseerde risico's:   

1 - Risico's gerelateerd aan de uitvoering van projecten

Momenteel zijn er binnen het team Projecten van de gemeente circa 95 projecten in behandeling. Deze projecten zijn grofweg in te delen in drie categorieën te weten civiele projecten waarbij sprake is van grootschalige renovatie van het openbaar gebied in een wijk, medewerking aan bouwprojecten van ontwikkelaars en bouwprojecten waarvan de gemeente opdrachtgever is. Bij alle projecten is er sprake van risico's, maar de focus op financiële risico's ligt met name bij de bouwprojecten waar de gemeente zelf opdrachtgever is. Dit zijn het nieuwe gemeentekantoor, diverse basisscholen en de bouw van een nieuwe Milieustraat. Om de voortgang op deze projecten goed te monitoren wordt in de organisatie ingezet op een eenduidige rapportagemethodiek (naast bestaande beheersmaatregelen). Daarnaast is er de ontwikkeling richting een meerjaringinvesteringsprogramma waardoor ook een beter inzicht bestaat naar de toekomst toe over de investeringen. 

Daarnaast speelt er nog immer, ondanks de afvlakking van de prijsstijgingen in de sector een risico op hogere kosten ten opzichte van de ramingen wanneer nieuwe aanbestedingen voor ontwikkelingen zich voordoen.

2 - Risico's op hogere personele kosten gerelateerd aan de arbeidsmarktkrapte

3 - Risico's gerelateerd aan de open einde regelingen in het Sociaal Domein

De gemeente draagt de wettelijke verantwoordelijkheid om noodzakelijke zorg, ondersteuning en inkomensvoorzieningen aan te bieden en te bekostigen. Deze verplichting brengt financiële risico’s met zich mee. Hoeveel kosten we jaarlijks daadwerkelijk maken, is namelijk vooraf niet precies te voorspellen omdat de exacte vraag, aard en intensiteit onzeker zijn.

Ten opzichte van de vorige begroting is de omvang van de risico's die aanleiding kunnen geven tot een beroep op het weerstandsvermogen lager ingeschat. Dit komt enerzijds doordat op basis van nieuwe inzichten de kans op overschrijdingen bij enkele regelingen lager wordt geacht. Anderzijds zijn bepaalde onzekerheden inmiddels concreter geworden en vertaald naar begrotingsramingen. Voor zover deze risico's financieel zijn verwerkt, hoeft hier niet langer in dezelfde mate rekening mee te worden gehouden in het weerstandsvermogen. Hieronder wordt nader ingegaan op de risico's waarvoor het raadzaam wordt geacht nog weerstandscapaciteit in stand te houden.

Jeugdwet en Wet maatschappelijke ondersteuning
De onvoorspelbaarheid van de vraag in combinatie met de financieringssystematiek van het Rijk, resulteren in een financieel risico voor gemeenten. Om grote verrassingen te voorkomen en financiële stabiliteit te waarborgen, gebruikt de gemeente Krimpenerwaard een reële begrotingssystematiek. Het prognosticeren van de kosten blijft echter complex en onzeker. De realisatie wordt gemonitord en nieuwe inzichten kunnen leiden tot financiële bijstelling en bijsturing. De toenemende aandacht voor de oplopende kosten dempen het risico op het aanwenden van het weerstandsvermogen, maar gezien het open-einde-karakter van de regelingen blijft het risico op aanwenden bestaan. Op basis van historische begrotingsafwijkingen en de huidige ontwikkelingen kent jeugd een verhoogd risicoprofiel. De vraag is lastig te voorspellen en de gemeentelijke beïnvloedingsmogelijkheden zijn beperkt bijvoorbeeld doordat er ook externe verwijzers zijn.

Participatiewet 

De gemeente ontvangt via het BUIG-budget een rijksbijdrage voor de financiering van algemene bijstand, IOAW, IOAZ, Bbz en loonkostensubsidies. Door de systematiek van de BUIG-verdeling sluit de Rijkscompensatie niet altijd direct aan op de actuele ontwikkeling van de uitkeringslasten. Hierdoor kunnen tijdelijke tekorten ontstaan die pas in latere jaren worden gecompenseerd. Hier wordt rekening mee behouden bij het opstellen van de begroting, echter blijft sprake van onzekerheid rond de ontwikkeling van de uitkeringslasten en de uiteindelijke compensatie vanuit het Rijk. In de begroting 2027 ramen we een potentiële vangnetuitkering. We nemen daarbij 50% van het totaal te verwachten bedrag op als te ontvangen baat. Daarnaast houden we via de risicoparagraaf nog rekening met het beperkte risico dat de vangnetuitkering uiteindelijk toch nog lager uitvalt. Dit risico is zeer beperkt aangezien een lagere vangnetuitkering dan de geraamde 50% ook lagere lasten betekent.

Overige open-einde regelingen 

Voor andere wettelijke taken en regelingen met een open-einde karakter, zoals rondom het minimabeleid, de gemeentelijke schuldhulpverlening en met betrekking tot de Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE), is het financiële risico niet uit te sluiten, maar wordt de impact op het totale weerstandsvermogen als gering ingeschat. Bij het vaststellen van het actuele minimabeleid zijn de budgetten opgehoogd op basis van schattingen rondom het doelgroepbereik. Hoewel er door actieve inzet op een groter bereik meer onzekerheden bestaan blijft de financiële impact hiervan beperkt; extreme, plotselinge volumestijgingen binnen de lokale doelgroep liggen niet in de lijn der verwachting. Voor de VVE geldt dat er weliswaar een formeel subsidieplafond is, maar dat dit plafond voor peuters met een officiële indicatie moet worden doorbroken. Hierdoor blijft er, net als bij de wettelijke plicht rondom de schuldhulpverlening, een open-einde restrisico bestaan. Mocht een overschrijding zich voordoen, dan is de absolute budgettaire omvang naar verwachting beperkt en legt dit geen materiële druk op de algemene reserve van de gemeente.

Continuïteit jeugdbescherming

Als wettelijke verantwoordelijke voor de beschikbaarheid van jeugdhulp en jeugdbescherming bestaat voor gemeenten het risico dat aanvullende financiële bijdragen noodzakelijk zijn om de continuïteit van deze dienstverlening te borgen. Financieel staat JB West onder druk, door een weliswaar gewenste daling van het aantal maatregelen in combinatie met minder snel teruglopende vaste lasten.

Met diverse maatregelen en het monitoren hiervan bovenregionaal, wordt getracht weer in balans te komen en het risico op aanvullende bijdragen van gemeenten te verkleinen. De regionale inkooporganisatie GRJW heeft in haar begroting een reservering opgenomen, maar het is niet uit te sluiten dat er meer nodig is. Dezelfde partner is de gemeente nog een substantieel bedrag verschuldigd, aan eerdere terugbetalingsafspraken hebben zij niet kunnen voldoen.

4 - Risico's inzake weerstandsvermogen bij gemeenschappelijke regelingen

Er is sprake van een risico voor de gemeente Krimpenerwaard als het weerstandsvermogen van de verbonden partijen niet toereikend is. Dit betekent dat de risico’s hoger zijn dan de weerstandscapaciteit. Er dient dan een resterend risico naar rato van de bijdrage van de gemeente te worden opgenomen. Op basis van de begrotingen voor 2027 leidt dit tot een totaal risico van € 697.000.

5 - Risico's in relatie tot de Omgevingswet/Wet kwaliteitsborging voor het Bouwen (Wkb)

Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) worden de structurele gevolgen voor werkprocessen, de benodigde capaciteit en legesopbrengsten in de praktijk steeds duidelijker. Deze effecten zijn echter nog niet volledig uitgekristalliseerd. De verdere implementatie vraagt onder meer aanpassing van de gemeentelijke beleidscyclus, doorontwikkeling van het omgevingsplan, versterking van participatieprocessen en een (her)inrichting van toezicht en handhaving.  

6 - Risico's op verplichtingen ten aanzien van sport en maatschappelijke voorzieningen

Voorzieningen zoals buurt- en cultuurhuizen, zwembaden en andere sportaccommodaties vallen grotendeels onder gemeentelijke beleidsvrijheid. De mate waarin de huidige voorzieningen financieel afhankelijk zijn van gemeentelijke ondersteuning verschilt en is onder meer afhankelijk van de exploitatie, organisatievorm en eerder gemaakte afspraken. Bij een aantal voorzieningen heeft de gemeente zich via afspraken of financiële betrokkenheid in zekere mate verbonden aan de continuïteit van de voorziening, waardoor financiële risico's deels bij de gemeente liggen. Daarnaast zet de gemeente in op het versterken van de sociale basis en acht zij maatschappelijke voorzieningen van belang voor de leefbaarheid en sociale samenhang binnen de gemeente. Ontwikkelingen zoals stijgende kosten, een afname van vrijwilligers en veranderingen in het gebruik van voorzieningen kunnen leiden tot een toenemend beroep op gemeentelijke middelen. Hierdoor bestaat het risico dat de gemeentelijke bijdrage aan maatschappelijke voorzieningen hoger uitvalt dan geraamd.

7 - Risico's gerelateerd aan de opvang nieuwkomers

Rondom het inlopen van de achterstand huisvesting statushouders loopt de gemeente financiële risico's. Ook rondom het realiseren en in stand houden van opvangcapaciteit in het kader van de Spreidingswet bestaat financiële onzekerheid. Waar het gaat om het realiseren en exploiteren van opvanglocaties, kan dit naar verwachting in zekere mate worden gedempt met de komst van de doelgroepflexibele regeling (DFR) en met de stimuleringsregeling Flex- en Transformatiewonen (SFT). De invloed van de ontwikkelingen op de gemeentelijke capaciteit en de voorzieningen binnen het Sociaal Domein worden als restrisico geïdentificeerd. De inhaalslag voor statushouders en de samenloop van deze opgaven kunnen leiden tot extra druk op de beschikbare capaciteit en mogelijk aanvullende kosten.

8 - Risico's inzake continuïteit

9 - Risico's gerelateerd aan vertraging IBOR-projecten door werkzaamheden netbeheerder

Kengetallen
Gezien het stijgende belang van onderlinge vergelijkbaarheid van gemeenten, een grotere druk op doelmatigheid en een steeds meer divers wordende context (ontwikkeling van financiële producten, meer verbonden partijen, meer taken zoals bijvoorbeeld in het Sociaal Domein) is het belang van inzicht in de financiële positie toegenomen. Om aan het voorgaande tegemoet te komen, schrijft het BBV een verplichte basis set van vijf financiële kengetallen voor die moeten worden opgenomen in deze paragraaf. Naast de kengetallen wordt een beoordeling van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie opgenomen. In de volgende tabel zijn de verplichte kengetallen, inclusief betreffende waarden voor onze gemeente opgenomen. Onder de tabel volgt een nadere toelichting per kengetal en wordt de link gelegd tussen waarden op de verschillende kengetallen. Voor additionele informatie over de verhouding van lokale kengetallen tot de kengetallen van vergelijkbare gemeenten verwijzen wij u naar de website www.findo.nl. Daarbij wordt echter wel gebruik gemaakt van verouderde data. 

Toelichting per kengetal:

Netto schuldquote: Dit kengetal geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft daarmee inzicht in de mate waarop rentelasten en aflossingen drukken op de exploitatieruimte. Een normale netto schuldquote ligt tussen de 0% en 90%. Een schuldquote tussen de 90% en 130% wordt als hoog beschouwd en mag niet verder toenemen. Een schuldquote hoger dan 130% wordt als te hoog beoordeeld en moet afgebouwd worden.  De gemeente Krimpenerwaard bevindt zich met 86% bij de begroting 2027 aan het einde van de normale marge en de schuldquote loopt de jaren daarna op naar hoog.

Gecorrigeerde netto schuldquote: Dit kengetal is een aanvulling op bovenstaande waarbij er een correctie plaatsvindt door de verstrekte leningen mee te nemen. Dit om het effect van doorlenen inzichtelijk te maken.  Bij de begroting 2027 is het percentage 80% en ook dit loopt de jaren daarna verder op.

Solvabiliteit: Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar verplichtingen te voldoen en bestaat uit de hoogte van het eigen vermogen ten opzichte van het balanstotaal.  Een ratio hoger dan 50% is het minst risicovol, een ratio tussen de 20% en 50% is neutraal en een ratio lager dan 20% is risicovol. De gemeente Krimpenerwaard zit met 26% bij de begroting 2027 in categorie B (neutrale score), maar de solvabiliteitsratio loopt door de negatieve jaarsaldi verder af naar categorie C (risicovol)

Grondexploitatie: Dit kengetal geeft weer hoe de boekwaarde van de grondexploitaties zich verhouden tot de totale (geraamde) baten van de gemeente. Een score lager dan 20% is het minst risicovol, tussen de 20% en 35% is neutraal en hoger dan 35% is risicovol. De gemeente Krimpenerwaard zit met een score van 0% bij de begroting 2027 in de minst risicovolle categorie. 

Belastingcapaciteit: Dit kengetal geeft inzicht hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt tot de gemiddelde landelijke belastingdruk. Een score lager dan 100% geeft aan dat de lokale lasten lager zijn dan het landelijk gemiddelde en een score hoger dan 100% geeft aan dat de lokale lasten hoger zijn dan het landelijke gemiddelde. De gemeente Krimpenerwaard zit met een score van 99% bij de begroting 2027 nagenoeg gelijk aan het het landelijk gemiddelde. Daarbij moet er wel rekening gehouden worden met het feit dat in dit cijfer wel de verhoging van de tarieven voor 2027 van onze gemeente, maar niet die van andere gemeenten zit. In werkelijkheid zullen we dan ook iets lager scoren.

Structurele exploitatieruimte: Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is de structurele lasten te dragen met structurele baten. Bij een negatief percentage zijn de structurele lasten hoger dan de structurele baten. Bij een positief percentage kan de gemeente de structurele lasten dragen met de structurele baten. In de begroting 2027 zien we, op begrotingsjaar 2027 na,  een meerjarige negatieve structurele exploitatieruimte.  De structurele lasten zijn dus hoger dan de baten die daar tegenover staan.